تعدیل قرارداد در فقه امامیه و حقوق ایران

تعدیل قرارداد در فقه امامیه و حقوق ایران

فصلنامه ی پژوهشهای فقه وحقوق اسلامی / سال یازدهم

شماره چهل و یک /پاییز 94 / صفحات 145-162

عباس مقدری امیری

گروه حقوق واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی ، شیراز، ایران

حکمت اله عسکری

استادیار گروه حقوق ، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی ، شیراز، ایران

تاریخ وصول :23/04/1393

تاریخ پذیرش: 09/08/1394

(خلاصه )

 

انعقاد قرارداد

در تمامی قراردادها می بایست طرفین قرارداد با درنظرگرفتن اوضاع اقدام به تنظیم قرارداد کرده وبه مفاد آن ملتزم باشد.

در قراردادهای پیمان کاری دو طرف ، قرارداد را برمبنای باقی ماندن وضعیت موجود منعقد می نمایند .

در معاملات معوض ، این شرط وجود دارد که معامله تا زمانی پا برجاست که به موازنه ی اقتصادی خدشه ای وارد نشود .

معنای تعدیل

از نظر لغوی :

تعدیل به معنای معتدل کردن یا برابر کردن از روی عدالت است .

تعدیل در زبان فارسی : به معنی کم کردن از شدت و هیجان چیزی یا عملی است .

معنای اصطلاحی تعدیل :هرگاه برای تعادل در تعهدات طرفین قرارداد درشروط اولیه آن قرارداد تغییر ایجاد شود تعدیل صورت گرفته است .

ریشه های فقهی تعدیل قرارداد

قاعده لاضرر: به این معنا که زیان و ضرر در اسلام جایی ندارد و این قاعده بر گرفته از قرآن وحدیث می باشد .

مستند روایی قاعده لاضرر: شخصی به نام فخر المحققین به گفته پیامبراستناد کرده وحدیث پیامبر را متواتردانسته است .

بیشتر بدانید  شروط تحقق خیارغبن

اگر درقراردادهای پی درپی انجام تعهدات برای متعهد سخت ومشکل سازباشد طبق قاعده لاضررپایبندی به تعهدات از بین می رود .

عسرو حرج  

عسر و حرج یعنی درصورت ایجاد سختی غیر متعارف ، درنتیجه اجرای حکمی بنا به حکم ثانوی فرد از اجرای تکلیف معاف می شود .

در کتابهای فقهی حرج به معنای دشواری و محدودیت می باشد  و عسر در قرآن کریم در مقابل کلمه یسر یعنی آسانی آمده است .

بعضی عسروحرج را در کنارهم معنی کرده اند اما بعضی فقها حرج را سختی بیشتر و مشقتی زیادتر از عسر می دانند.

قاعده ی نفی عسرو حرج

با توجه به قاعده ی فقهی نفی عسروحرج یا قاعده لاضررشاید بتوانیم حق فسخ برای متعهد درنظر بگیریم .

با وجود دلایل عقلی وبررسی آیات وروایات درمی یابیم که دراحکام اسلامی هیچ حکمی که متضمن مشقت باشد وضع نشده .

وقتی تعدیل قراداد امکان پذیرنباشد راه جبران ضررناخواسته فسخ قرارداد و معاف کردن متعهد از اجرای تعهد است .

نظریه ی غبن حادث

ازنظریه غبن حادث ، می توان جهت برقراری تعادل قراردادی قراردادها استفاده کرد و راهی برای تعدیل قراردادهاست .

با در نظر گرفتن اینکه غبن درتمامی عقدها راه دارد پس در هرجا که تعادل عوضین مختل گردد به کار می آید .

اگرهنگام اجرای تعهد، جلوگیری از ضرربرگرفته از عدم تعادل را در اجرای تعهد ملاک بدانیم، مبنایی برای عدم اجرای تعهدات پیدا می شود .

جهت تحقق خیارغبن درموقع بستن قرارداد، دومقوله ی عدم توازن اقتصادی وضرورت ارزیابی اقتصادی غیر قابل تفکیک هستند .

اقسام متفاوت تعدیل قرارداد

1-تعدیل توافقی :

به دو شکل  الف – تعدیل برپایه توافق در متن قرارداد  ب -تعدیل بر مبنای توافق پس از قرارداد وجود دارد .

بیشتر بدانید  مطالعه تطبیقی قرارداد پیش فروش آپارتمان در حقوق ایران و انگلیس

2-تعدیل قانونی :

اصطلاحی که به حکم قانون گذار، در قراردادها انجام می پذیرد .

3-تعدیل قضائی :

به تعدیلی گویند ،که درآن قاضی به استناد حکم کلی درقانون بتواند مفاد قرارداد منعقده بین متعاملین را مورد بازبینی قرار دهد .

نتیجه

درصورتی مدیون می تواند درخواست تعدیل کند که انجام تعهد برای وی باعث دشواری ومشقت شود .

چنانچه برمدیون ضرری دورازحد متعارف وارد شود، حکم لزوم قرارداد ها برداشته می شود .

قوانین ایران تحولی به سوی پذیرفتن ومتناسب کردن قراردادها با اوضاع و احوال روز دارد.

به عقیده نویسنده با توجه به اوضاع تورم وتاثیرآن برقرارداد ها باید مقرراتی جامع درباره تعدیل قراردادها هنگام تغییراوضاع ایجادشود.

(متن کامل مقاله در فایل پیوست )

 

برای دانلود مقاله تعدیل قرارداد در فقه امامیه و حقوق ایران روی تصویر زیر کلیک کنید .

مقاله

تعدیل قرارداد در فقه امامیه و حقوق ایران

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *