مبانی و مستندات خیار غبن در فقه مذاهب اسلامی
دو فصلنامه علمی- پژوهشی فقه مقارن / سال ششم
شماره 11/ بهار و تابستان 1397/ ص 139-156
سید محمد هادی مهدوی ( استاد یار گروه حقوق ، واحد نجف آباد ، دانشگاه آزاد اسلامی ، نجف آباد ، ایران )
(تاریخ دریافت : 15/8/1395 ، تاریخ پذیرش 3/7/1396 )
تعریف خیار غبن
هرگاه بدون اطلاع طرف قرارداد تملیکی به زیاد تر یا کمتر از بهای واقعی آن صورت پذیرد ،.غبن تحقق یافته است .
چنانچه غبن فاحش باشد به مغبون حق فسخ معامله را می دهند .
مبانی خیار غبن
1-عیب رضا
2- تخلف از شرط ضمنی مبنی بر توافق تعادل عوضین
3- اجرای عدالت و نفی ضرر
مستندات خیار غبن
1-آیه ی تجارت عن تراض
2- قاعده لاضرر
3-سیره ی عقلا
4- روایت
بررسی سیره عقلا
از نظر امام خمینی بهترین دلیل برای خیار غبن سیره عقلاست .
اشکال این دیدگاه
- سیره عقلا هنگامی حجت است که از سوی شارع منع نشده باشد .
- مبنای خیار در این دیدگاه روشن نشده است .
بررسی روایات نبوی مطرح شده از دیدگاه فقهای اهل سنت و امامیه
علمای اهل سنت به استناد روایتی از پیامبر که دال بر حق فسخ مطلق برای فروشنده می باشد ، با توجیهاتی آن را رد کرده اند .
شافعی و حنفی ها طبق روایت مزبور بر مبنای فریب در معامله ، چنانچه غبن فاحش باشد قایل به خیار هستند .
مالکی و حنابله نیر در صورت غبن فاحش قائل به خیار هستند .
مرحوم علامه جهت فسخ معامله را در این روایت ، صرفا به علت مغبون شدن فروشنده دانسته است .
فقهای امامیه هم چون این روایت در کتب معروفشان نیامده ، آن را رد کرده اند .
حق فسخ در رضایت حاصل درمعامله توام با غبن چگونه است
این معامله چون قید تراضی نیست ، استناد به غبن معامله را از ابتدا باطل نمی کند . و زیان دیده حق فسخ معامله را خواهد داشت.
دانلود متن کامل مقاله
مطالب مرتبط :
تأیید فسخ قرارداد به جهت خیار غبن